ABD Başkanı Donald Trump'ın "Kurtuluş Günü" olarak adlandırdığı 2 Nisan'da açıkladığı kapsamlı gümrük tarifeleri, 5 Nisan 2025 itibarıyla resmen yürürlüğe girdi. Neredeyse tüm ABD ithalatına uygulanan yüzde 10'luk taban tarife, Çin'in misilleme kararıyla birleşince küresel piyasalarda şiddetli bir sarsıntıya neden oldu. İki günde 6,6 trilyon dolar değer yok olurken, ekonomistler küresel resesyon riskinin belirgin biçimde arttığı konusunda uyarıda bulundu.

Tarifelerin Kapsamı ve Yürürlük Tarihi

Trump yönetimi, 2 Nisan'da açıkladığı kararname çerçevesinde ABD'ye giren neredeyse tüm ürünlere yüzde 10 taban tarife uygulamaya başladı. Çin, Japonya ve Avrupa Birliği gibi büyük ticaret ortakları için bu oran çok daha yüksek tutuldu; Çin'e yönelik ek tarife yüzde 34 olarak belirlendi. Söz konusu önlemler, ABD'nin ortalama efektif tarife oranını yüzde 2,5'ten yaklaşık yüzde 27'ye çıkardı; bu oran, 1900'lerin başından bu yana görülen en yüksek seviyeye işaret ediyor.

Tarife kararları, Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası (IEEPA) çerçevesinde ticaret açığının "ulusal acil durum" ilan edilmesiyle hayata geçirildi. Metal, elektrikli ekipman, otomobil ve bilgisayar başta olmak üzere pek çok sektör bu düzenlemeden doğrudan etkilendi.

Çin'in Misilleme Hamlesi ve Küresel Piyasalara Etkisi

Pekin, 4 Nisan'da ABD'nin adımına karşılık olarak tüm Amerikan mallarına yüzde 34 ek tarife uygulayacağını duyurdu. Çin Maliye Bakanlığı, söz konusu kararın ABD'nin "uluslararası ticaret kurallarını çiğneyen tek taraflı zorbalık uygulamalarına" verilen bir yanıt olduğunu vurguladı. Bunun yanı sıra Çin, savunma ve havacılık sektörlerine yönelik 16 Amerikan şirketini ihracat kontrol listesine eklerken, nadir toprak elementleri üzerinde de yeni ihracat lisans gereklilikleri getirdi.

Bu gelişmeler küresel borsalarda sert satış dalgasını beraberinde getirdi. S&P 500 endeksi iki günde yüzde 10 değer kaybederek 1987'den bu yana en sert düşüşünü yaşadı. Nasdaq Composite, teknoloji sektörünün 1,8 trilyon dolar piyasa değeri eritmesiyle birlikte ayı piyasasına girdi. Dow Jones ise iki günde 4.000 puanın üzerinde geriledi. Avrupa'da STOXX 600 yüzde 4,4 düşerken, Londra borsası FTSE 100 Mart 2023'ten bu yana en sert günlük kaybını yaşadı.

Resesyon Endişeleri ve Uzman Değerlendirmeleri

JPMorgan, küresel resesyon olasılığını yüzde 40'tan yüzde 60'a yükseltti. Goldman Sachs ve Morningstar da bu riski yüzde 40-50 aralığında değerlendirdi. Fransız Başbakanı François Bayrou, Trump'ın politikalarının Fransa'nın büyüme tahminini 0,5 puan aşağı çekebileceğini açıkladı.

Piyasalardaki satış dalgası, tarifelerin kendisinden çok belirsizlik ortamından kaynaklanıyor. Şirketler ve tüketiciler, önümüzdeki dönemde ne bekleyeceklerini bilmiyor.

Otomotiv sektöründe Jaguar Land Rover, yüzde 25'lik araç ithalat vergisinin etkisini sınırlamak amacıyla ABD'ye yönelik sevkiyatlarını geçici olarak durdurdu. İlaç sektöründe ise Eli Lilly'nin CEO'su, tarifelerin Ar-Ge harcamalarını olumsuz etkileyeceği uyarısında bulundu. Şarap sektörü de yüzde 20-30 oranında daralma öngörüyor.

Sonraki Adımlar

9 Nisan'da Çin dışındaki ülkelere yönelik tarifelerin 90 gün süreyle askıya alınacağı açıklandı; bu haber borsalarda kısa süreli bir toparlanmaya yol açtı. Ancak Çin'e uygulanan tarife oranı yüzde 145'e kadar tırmandı. Küresel ticaret ortakları müzakere masasına otururken, piyasalar belirsizliğini korumaya devam ediyor.